വോയേജർ – നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിലെ മനുഷ്യ സൃഷ്ടി ! (ഭാഗം ഒന്ന് )

ജൂലിയസ് മാനുവൽ

ഇത് ഒരു സഞ്ചാര കഥയാണ് . കഴിഞ്ഞ മുപ്പത്തിയെട്ട് വർഷങ്ങളായി തുടർന്നുകൊണ്ടേ ഇരിക്കുന്ന ഒരു യാത്ര ! അതും മണിക്കൂറിൽ 61,000 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിൽ ! എങ്ങോട്ടാണ് എന്ന് ചോദിക്കരുത് . അറിയില്ല , പക്ഷെ ഈ യാത്രക്കിടയിൽ ഈ സഞ്ചാരി കണ്ട കാഴ്ചകളും ഇനി കാണാൻ പോകുന്ന കാഴ്ചകളും അവർണ്ണനീയമാണ് ! ഈ യാത്രികന്റെ പേരാണ് വോയേജർ ! ഒരു ബഹിരാകാശ പേടകം .സത്യത്തിൽ ഇത് ഒരു യാത്രികൻ അല്ല , ഇരട്ടകളായ രണ്ടു യാത്രക്കാർ ആണ് . വോയേജർ ഒന്നും , വോയേജർ രണ്ടും . സമാന്തരമായി ആണ് സഞ്ചാരം തുടങ്ങിയതെങ്കിലും ഇപ്പോൾ ഇവർ രണ്ടു വഴിക്കാണ് . ഒരാൾ വടക്കോട്ടും മറ്റെയാൾ തെക്കോട്ടും ! ശരിക്കും പറഞ്ഞാൽ ഈ പേരുകളും ഇവരുടെ യാത്രയും ജനിച്ചപ്പോൾ മുതൽ നാം കേൾക്കുന്നതാണ് . ഏറെക്കുറെ പല കാര്യങ്ങളും നമ്മുക്ക് അറിയാം . ഇവർ എടുത്ത ഫോട്ടോകളും മറ്റും നാം പല തവണ കണ്ടിട്ടുണ്ട് . ഈ പേടകങ്ങളിൽ മനുഷ്യരുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളും , മനുഷ്യ ചരിത്രവും മറ്റും ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്നും നമ്മൾ കേട്ടിട്ടുള്ളതാണ് . ഇവർ ഇപ്പോൾ സൌരയൂഥത്തിന്റെ പരിധി വിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയാനിന്നും അല്ലെങ്കിൽ പരിധി വിട്ടു പുറത്തു ചാടി എന്നും നാം അടുത്ത കാലത്ത് കേൾക്കുകയുണ്ടായി . അതൊന്നും വീണ്ടും വിസ്തരിക്കാൻ അല്ല ഇവിടെ മുതിരുന്നത് . നാം കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത ചില കാര്യങ്ങൾ സവിസ്തരം പ്രതിപാദിക്കാൻ ഒരു ചെറിയ ശ്രമം . ഈ ബഹിരാകാശ പേടകങ്ങൾ എങ്ങിനെ യാത്ര തുടങ്ങി എന്നും 1977 ലെ ടെക്നോളോജി വെച്ച് ഇത്രയും നാൾ ഈ പേടകങ്ങൾ എങ്ങിനെ ഓടി എന്നും ഇത്രയും വേഗത എങ്ങിനെ കൈവരിച്ചു എന്നും സയൻസിന്റെ അടിസ്ഥാനം മാത്രം കൈമുതലായുള്ള ആളുകള്‍ക്ക് മനസ്സിൽ ആകും വിധം ശാസ്ത്രീയ തത്വങ്ങൾ വളരെ ലളിതമായി വിവരിക്കാനാണ്‌ ഇവിടെ ശ്രമിക്കുന്നത് . അതിനാൽ സങ്കീർണ്ണമായ പല കാര്യങ്ങളും വിട്ടുകളയുകയും ചില “ഭീകര ” കണക്കുകൾ ലളിതമാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിനെ പറ്റി “കൂടുതൽ ഗഹനമായി ” അറിവുള്ളവർ ഇത് വായിക്കുമ്പോൾ കുറച്ചു താഴേക്കിറങ്ങി ചിന്തിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു .

ആശയത്തിന്‍റെ തുടക്കം
==============

പാതാളം എന്ന് നാം പടുകൂറ്റൻ ഗര്ത്തങ്ങളെ പറ്റി പറയാറുണ്ട്‌. എന്നാൽ ഭൂമിയിലെ ഒരു ഗർത്തവും അനന്തമല്ല . പക്ഷെ പാതാളം എന്ന് ശരിക്കും വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ചില സ്ഥലങ്ങൾ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഉണ്ട് . സൌരയൂഥത്തിലെ ഭീമനായ വ്യാഴം ആണ് അതിലൊന്ന് . ശനിയാണ് രണ്ടാമന്‍ . വ്യാഴം ഒരു വാതക പിണ്ഡം ആണ് . വ്യാഴ ഗ്രഹത്തിന് ഒരു കരയോ നിലമോ ഇല്ല ! ഒരു പേടകതിനും അവിടെ പോയി ഇറങ്ങാൻ പറ്റില്ല . ഒന്ന് വലം വെച്ച് നമിച്ചു പോരുകയെ നിവൃത്തിയുള്ളൂ . ഇദ്ദേഹത്തിനെ സ്ഥിരമായി വലം വെക്കുന്ന കുറച്ചു ഉപഗ്രഹ പ്രജകൾ ഉണ്ട് . അതിൽ വലിയ നാല് ഗ്രഹങ്ങളെ ഗലീലിയോ ആണ് കണ്ടെത്തിയത്. 1614 ൽ വിഖ്യാതനായ കെപ്ലർ അവയ്ക്ക് പേരും നല്കി . Io, Europa, Ganymede, Callisto എന്നിങ്ങനെ . വ്യാഴത്തിനും , ശനിക്കും അപ്പുറമുള്ള ലോകം നമ്മുക്ക് ഒരു വിസ്മയമായിരുന്നു ! കാലം കടന്നപ്പോൾ അതിനുമപ്പുറം മറ്റു ചില ഭീമൻ ഗ്രഹങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ കണ്ടുപിടിച്ചെങ്കിലും അവയെ കുറിച്ചുള്ള അറിവുകൾ വളരെ പരിമിതമായിരുന്നു . ശനിയുടെ ചില ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ ജലമുണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും അനുമാനങ്ങൾ ഉണ്ടായി . ശനിക്കു മാത്രമല്ല വളയങ്ങൾ ഉള്ളതെന്നും കണ്ടു പിടിക്കപ്പെട്ടു . അവിടെയൊക്കെ നമ്മെപ്പോലെ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടാവുമോ എന്ന ചോദ്യം മനുഷ്യനെ അലട്ടിതുടങ്ങി . ഉണ്ടെങ്കിൽ അവർ എങ്ങിനെ ഇരിക്കും ? നമ്മെക്കാൾ ബുദ്ധി കാണുമോ ? ഇങ്ങനെയുള്ള നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾ ലോക ജനത ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു നാൾ ആണ് നീൽ ആംസ്ട്രോങ്ങ് ചന്ദ്രനിൽ എത്തിയത് . ആവേശം മൂത്ത ചില ശാസ്ത്രഞ്ജർ അതിനും അപ്പുറത്തേക്ക് ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി .മനുഷ്യന് പോകാൻ പറ്റില്ല , പക്ഷെ ഒരു നിരീക്ഷണ പേടകം എങ്കിലും അയക്കണം എന്നായി ചിലർ . വ്യാഴം ശനി യൂറാനസ് നെപ്ട്യൂണ്‍ തുടങ്ങിയ ഭീമൻ ഗ്രഹങ്ങളെയാണ് ആണ് അവർ ” നോട്ടമിട്ടത് ” പക്ഷെ അവിടം വരെ എത്താനുള്ള ഇന്ധനം ആയിരുന്നു മുഖ്യ തടസം . അത്രയും ഇന്ധനം വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു റോക്കറ്റിനെയും പേടകതെയും ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഉയർത്താനുള്ള ചിലവും സാങ്കേതിക വിദ്യയും ഒരു പ്രശ്നം തന്നെ ആയിരുന്നു . തന്നെയുമല്ല അന്നുള്ള വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇത്രയും ദൂരം താണ്ടാൻ എടുക്കുന്ന നീണ്ട വർഷങ്ങളും ഒരു കീറാമുട്ടി ആയി . അതുമാത്രമല്ല ഭീമൻമ്മാർ എല്ലാം സൌരയൂത്തിനു പുറത്തേക്കുള്ള വഴിയിൽ ആയതിനാൽ സൂര്യന്റെ എതിർ ദിശയിൽ വേണം പേടകങ്ങൾക്ക് സഞ്ചരിക്കുവാൻ . എല്ലാം തന്നിലേക്ക് വലിച്ചടുപ്പിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ ആകർഷണത്തിന് എതിരായി യുദ്ധം ചെയ്തു വേണം ഈ കർത്തവ്യം നിർവ്വഹിക്കുവാൻ . അപ്പോഴാണ്‌ ചെറുപ്പകാരനായ Michael Minovitch ഒരു ആശയം മുന്നോട്ട് വെച്ചത് (1961).

Grand Tour
==========
ആശയം ചുരുക്കത്തിൽ ഇതാണ് . തോട്ടത്തിലെ ഒരു അടയ്ക്കാ മരത്തിൽ എങ്ങിനെയും കഷ്ടപ്പെട്ട് കയറുക . പിന്നെ ആ അടയ്ക്കാ മരത്തിൽ നിന്നും ആടി ആടി ഊർജ്ജം ഉൾക്കൊണ്ട് അടുത്ത മരത്തിലേക്ക് ചാടുക. അവിടുത്തെ കായ് പറിച്ച് അടുത്തതിലേക്ക് …. അങ്ങിനെ ആവശ്യമുള്ള എല്ലാ മരവും കയറിക്കഴിയുംപോൾ തോട്ടത്തിന്റെ അതിർത്തി എത്തിയിട്ടുണ്ടാവും ! “gravity assist” എന്ന് പറയുന്ന ഈ ടെക്നിക്ക് ഇങ്ങനെയാണ് . ഇന്ധനം ചിലവാക്കി തന്നെ ഭൂമിയിൽ നിന്നും ചൊവ്വാ ഗ്രഹം വരെ എത്തുക . പിന്നെ ചൊവ്വയുടെ ആകർഷണത്തിൽ പെട്ട് അതിനു ചുറ്റും ഒരു കറക്കം . അപ്പോൾ പേടകത്തിന്റെ വേഗത സ്വാഭാവികമായും വർധിചിരിക്കും. അത്യാവശ്യം വേഗത കൈവന്നാൽ ചൊവ്വയുടെ പരിധിയിൽ നിന്നും തെന്നി പുറത്തു ചാടുക . അവിടെ നിന്നും അതിലും ആകർഷണ ബലമുള്ള ശനിയുടെ അടുത്തേക്ക് . അവിടെയും ഗുരുത്വാകർഷണത്തിന് അടിമപ്പെട്ട് അതിനെയും ഒന്ന് രണ്ടു തവണ വലം വെച്ച് ഫോട്ടോകളെടുത്തു , ആവശ്യത്തിനു വേഗത കൈവന്നാൽ തെന്നി മാറി അതിവേഗത്തിൽ അടുത്ത ആളുടെ പക്കലേക്ക് …. അങ്ങിനെ അങ്ങിനെ …. അതായത് വേഗത കൂട്ടലും കുറയ്ക്കലും ദിശാ മാറ്റവും എല്ലാം ഗ്രഹത്തിന്റെ ” ചിലവിൽ ” നടക്കും ! ഈ രീതിയിൽ പോയാൽ ഏതാണ്ട് ഇരുപത് വർഷങ്ങൾ ആണ് നമ്മുക്ക് ലാഭിക്കാൻ കഴിയുക . നാം വെറുതെ ഒരു കല്ല്‌ എടുത്തു എറിഞ്ഞാൽ എത്ര ദൂരം പോകും ? എന്നാൽ കല്ല്‌ ഒരു നൂലിൽ കെട്ടി നൂലിന്റെ മറ്റേ അറ്റത് പിടിച്ചു രണ്ടു വട്ടം കറക്കി ഒന്ന് വിട്ടു നോക്കൂ !!! ഏതാണ്ട് അതെ പണി തന്നെയാണ് ഇതും ! ഈ ഒരു വിദ്യ 1974 ൽ മാരിനർ 10 എന്ന പേടകത്തെ ശുക്രന് ചുറ്റും ഇട്ടു കറക്കി ബുധഗ്രഹത്തിന്‍റെ അടുക്കല്‍ എത്തിക്കാന്‍ വിജയകരമായി പരീക്ഷിച്ചിരുന്നു . പക്ഷെ ഇങ്ങനെ ഒരു ഗ്രഹത്തിൽ നിന്നും തെന്നി മാറി അടുത്തതിലേക്ക് ശരിയായി പോകണമെങ്കിൽ ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം ഒരു പ്രത്യേക രീതിയിൽ അണിനിരന്നാൽ മാത്രമേ സാധിക്കൂ . പക്ഷെ ഭാഗ്യത്തിന് ഭീമന്‍ വാതക പിണ്ഡങ്ങളായ വ്യാഴവും ശനിയും യൂറാനസുമൊക്കെ ഈ ട്രിക്ക് കാണിക്കത്തക്ക വിധം പ്രത്യേക രീതിയില്‍ വരുന്ന കുറച്ചു നാളുകൾ ഉടനെ ഉണ്ടാകും എന്നത് ഗവേഷകരുടെ ഉത്സാഹം വർദ്ധിപ്പിച്ചു . 1977 -78 കാലങ്ങളിൽ ആണ് ഈ അപൂർവ്വ അവസരം കൈവരിക ! ഇതാകട്ടെ ഇരുന്നൂറ് വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു തവണയാണ് സംഭവിക്കുക . അങ്ങിനെ സൗരയൂഥത്തിലെ ഭീമൻമ്മാരെ സന്ദർശിക്കുന്ന Grand Tour എന്ന പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമായി .

രണ്ടു പേടകങ്ങള്‍ … രണ്ടു വഴികള്‍
========================

ആദ്യം നാല് വാഹനങ്ങള്‍ എന്നായിരുന്നു തീരുമാനം എങ്കിലും അതി ഭീമമായ ചിലവ് കുറയ്ക്കുവാന്‍ അവസാനം രണ്ടു പേടകങ്ങള്‍ ഗ്രാന്‍ഡ്‌ ടൂറിനായി തയ്യാറാക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു . രണ്ടു വഴികളില്‍ കൂടി രണ്ടു വാഹങ്ങളെ ഈ ദൗത്യത്തിനായി വിടാന്‍ പല കാരണങ്ങള്‍ ഉണ്ട് . പ്രധാനമായും 1977 ലെ “പ്രത്യേക സാഹചര്യം ” കഴിയുന്നത്ര മുതലാക്കണം . ഇതില്‍ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിന്‍റെ വിക്ഷേപണം പരാജയപ്പെട്ടാല്‍ മറ്റേ വാഹനത്തെ റൂട്ട് മാറ്റി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും ആവാം . അങ്ങിനെ വോയേജര്‍ ഒന്നും വോയേജര്‍ രണ്ടും ഗ്രാന്‍ഡ്‌ ടൂറിനായി നിര്‍മ്മിച്ചു . ശനി ഗ്രഹവും വ്യാഴവും ആയിരുന്നു വോയേജര്‍ രണ്ടിന്‍റെ ലക്ഷ്യം . ( ഈ രണ്ടു ഗ്രഹങ്ങളേയും ഗ്യാസ് ജയന്റ്സ് ( വാതക ഭീമന്മ്മാര്‍ ) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്‌ ). വോയേജര്‍ ഒന്ന് ആകട്ടെ വ്യാഴവും ശനിയും പിന്നെ ശനിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപഗ്രമായ ടൈറ്റനും സന്ദര്‍ശിക്കും . ശരിക്കും വോയേജര്‍ രണ്ട് , വോയേജര്‍ ഒന്നിന്‍റെ ബാക്ക് അപ് ആയിരുന്നു . ശനിയും വ്യാഴവും സന്ദര്‍ശിച്ചു കഴിഞ്ഞാല്‍ വോയേജര്‍ രണ്ടിനു പോകാന്‍ രണ്ടു വഴികളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത് . ഒന്ന് , വോയേജര്‍ ഒന്ന് പരാജയപ്പെട്ടാല്‍ ടൈറ്റന്‍ സന്ദര്‍ശിക്കുവാനായി പോകുക . അന്തരീക്ഷവും പിന്നെ ജലവും ഉണ്ടെന്ന് സംശയിക്കപ്പെടുന്ന ടൈറ്റന്‍ തന്നെയായിരുന്നു ഈ യാത്രയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം . വോയേജര്‍ ഒന്നിന് ടൈറ്റന്‍ വരെ എത്താന്‍ കഴിഞ്ഞാല്‍ വോയേജര്‍ രണ്ടു നേരെ യൂറാനസും നെപ്ട്യൂണും സന്ദര്‍ശിക്കുവാന്‍ യാത്രയാകും .

നിര്‍മ്മാണം
==========
അടുത്ത വെല്ലുവിളി വോയേജര്‍ പേടകങ്ങളുടെ നിര്‍മ്മാണം ആയിരുന്നു . ഇത്രയം കാലം പ്രവര്‍ത്തിക്കാന്‍ ആവശ്യമായ വൈദ്യുതി തന്നെ ആയിരുന്നു പ്രധാന കടമ്പ . പ്ലൂട്ടോണിയം 238 ഐസോട്ടോപ്പിനാല്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഒരു ജനറേറ്റര്‍ ആണ് ഇതിനായി തയ്യാറാക്കിയത് . 87.7 വര്‍ഷങ്ങള്‍ കൊണ്ട് പ്ലൂട്ടോണിയം 238 ന്‍റെ പകുതി ഭാഗവും വിഘടിച്ച് യുറേനിയം 234 ആയി മാറും . മറ്റ് ഐസോട്ടോപ്പുകളെ അപേക്ഷിച്ച് മാരകമായ വികിരണങ്ങള്‍ പ്ലൂട്ടോണിയം 238 പുറപ്പെടുവിക്കില്ല എന്നതാണ് ഇതിനെ ഇക്കാര്യത്തിന് ഉപയോഗിക്കാന്‍ പര്യാപ്തമാക്കിയത് . ഇത് വിഘടിക്കുമ്പോള്‍ പുറത്തേക്ക് വരുന്ന താപം ഉപയോഗിച്ചാണ് വോയെജറില്‍ വൈദ്യുതി നിര്‍മ്മിക്കുന്നത് ( By using Seebeck effect) . ചലിക്കുകയോ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയോ ചെയ്യാത്ത ഈ ജനറേറ്റര്‍ 470W വൈദ്യുതി വോയെജറില്‍ നിര്‍മ്മിക്കും . കാലം കഴിയും തോറും പ്ലൂട്ടോണിയം വിഘടിച്ച് ഇല്ലാതാകുന്നതിനോടൊപ്പം വൈദ്യുതിയുടെ ശക്തിയും കുറയും . ഇപ്പോഴത്തെ കണക്കനുസരിച്ച് വോയേജര്‍ വാഹനങ്ങളിലെ വൈദ്യുതി 2025 ഓടെ പൂര്‍ണ്ണമായും നിലയ്ക്കും ! ഇത് കൂടാതെ വാര്‍ത്താവിനിമയത്തിനായി 3.7 മീറ്റര്‍ വ്യാസമുള്ള ഒരു ഡിഷ്‌ ആന്റീനയും ഇരു വാഹനങ്ങളിലും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട് . പേടകത്തെ ശരിയായ ദിശയില്‍ ഉറപ്പിച്ചു നിര്‍ത്തുവാനുള്ള ജൈറോസ്കൊപ്പുകളും , ആന്റീന എപ്പോഴും ഭൂമിക്ക് നേരെ നിവര്‍ത്തി പിടിക്കുവാനുള്ള റെഫറന്‍സ് ഉപകരണങ്ങളും ഇവയില്‍ സജ്ജമാണ് . ഭൂമിയുമായി നേരിട്ടുള്ള ആശയ വിനിമയം സാധ്യമല്ലാത്ത ചില സമയങ്ങളിലെ ഡേറ്റ സൂക്ഷിച്ചു വെക്കാന്‍ 64 കിലോ ബൈറ്റ് സംഭരണ ശേഷിയുള്ള ( വര്‍ഷം 1977 ആണെന്ന് ഓര്‍ക്കുക ) ഒരു റെക്കോര്‍ഡറും ഇരു വാഹനങ്ങളിലും ഉണ്ട് . ഇതിനെല്ലാം പുറമേ പതിനൊന്നോളം നിരീക്ഷണ -പരീക്ഷണ ഉപകരണങ്ങളും ഇവയില്‍ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് . ഒരു കിലോമീറ്റര്‍ അകലെ നിന്നും ന്യൂസ് പേപ്പറിലെ അക്ഷരങ്ങള്‍ വ്യക്തമായി വായിക്കാന്‍ തക്ക ശേഷിയുള്ള നാരോ ആംഗിള്‍ ക്യാമെറയും പിന്നെ ഒരു വൈഡ് ആംഗിള്‍ ക്യാമെറയും വോയെജറില്‍ സദാ സജ്ജമാക്കി നിര്‍ത്തിയിട്ടുണ്ട് . വാഹനത്തെ ശരിയായ പാതയില്‍ നിര്‍ത്തുവാനും പാതയില്‍ നിന്നും പുറത്തു ചാടിക്കുവാനും ഉള്ള ത്രസ്ടറുകള്‍ ഇരു വാഹങ്ങളിലും ഉണ്ട് .

സ്വര്‍ണ്ണത്തില്‍ പൊതിഞ്ഞ ഓരോ കോപ്പര്‍ ഗ്രാമഫോണ്‍ ഡിസ്ക്കുകള്‍ ഇരു വാഹനങ്ങളിലും പ്രത്യേകം വെച്ചിട്ടുണ്ട് . ഇതില്‍ 116 ഫോട്ടോകളും പിന്നെ കുറെ ഓഡിയോകളും ആണ് ഉള്ളത് . എന്നെങ്കിലും ഒരിക്കല്‍ ഒരു അന്യഗ്രഹ വാസി ഏതെങ്കിലും ഒരു വോയേജര്‍ വാഹനം കണ്ടാല്‍ നമ്മുടെ ഭൂമിയെപ്പറ്റിയും മനുഷ്യ വര്‍ഗ്ഗത്തെ പറ്റിയും ഒരു ഏകദേശ രൂപം അവര്‍ക്ക് ഈ ഡിസ്കില്‍ നിന്നും ലഭിക്കും . പക്ഷെ ഈ ഡിസ്ക് പ്ലേ ചെയ്തു കാര്യങ്ങള്‍ മനസ്സില്‍ ആക്കണമെങ്കില്‍ അവര്‍ നമ്മെക്കാളും ടെക്നോളജിയില്‍ വളരെയധികം മുന്‍പില്‍ ആയിരിക്കണം എന്ന് മാത്രം ! എന്നാല്‍ ഇതൊരു അപകടമായി കരുതുന്ന ശാസ്ത്രഞ്ജരും ഉണ്ട് . അറിയാത്തവര്‍ക്ക് വെറുതെ ഇങ്ങോട്ടുള്ള വഴി കാണിച്ചു കൊടുക്കണോ എന്നാണ് അവരുടെ ചോദ്യം !

ഇത്രയൊക്കെ സജ്ജമാക്കി വന്നപ്പോള്‍ വോയെജറുകള്‍ക്ക് ഓരോന്നിനും ഭാരം 721.9 kg ആയിരുന്നു . അങ്ങിനെ ഇവയെ വിക്ഷേപിക്കാനുള്ള തീരുമാനം എടുത്തു . പതിനഞ്ചു നില കെട്ടിടത്തിന്‍റെ ഉയരമുള്ള Titan-Centaur റോക്കറ്റ് ആയിരുന്നു ആ ദൗത്യം ഏറ്റെടുത്തത് . പക്ഷെ നാം വിചാരിക്കും പോലെ വോയേജര്‍ ഒന്ന് അല്ല ആദ്യം തൊടുത്തു വിട്ടത് മറിച്ച് , വോയേജര്‍ രണ്ട് ആണ് !